Lịch sử và Chính trị

LỊCH SỬ VÀ CHÍNH TRỊ

Nhà nước, xã hội và số phận quốc gia

Tác giả: Minh Hưng

MỤC LỤC

LỜI TỰA 8

Chính trị là hình thức tập trung nhất của lịch sử 8

LỜI DẪN NHẬP 11

Muốn hiểu lịch sử, phải đi qua nhà nước, xã hội và con người 11

PHẦN I — KHÁI NIỆM CĂN BẢN 14

Chương 1. Lịch sử là gì? 14

1. Lịch sử như một cấu trúc vận động 15

2. Lịch sử như ký ức thể chế 16

3. Lịch sử như sự tích lũy của lựa chọn tập thể 17

4. Biến cố và cấu trúc 18

5. Từ sự kiện đến quy luật 19

Chương 2. Chính trị là gì? 20

1. Chính trị như tổ chức quyền lực 21

2. Chính trị như phân bổ giá trị 22

3. Chính trị như năng lực định hướng xã hội 23

4. Chính trị như xử lý xung đột 24

5. Chính trị và chính danh 25

Chương 3. Nhà nước là gì? 27

1. Nhà nước như trung tâm quyết định 28

2. Nhà nước và xã hội 29

3. Nhà nước và thị trường 30

4. Nhà nước mạnh và nhà nước quá mức 31

5. Năng lực nhà nước 32

Chương 4. Xã hội là gì? 34

1. Xã hội như mạng lưới quan hệ 35

2. Xã hội và nhà nước: phụ thuộc hay đối tác 35

3. Từ cộng đồng truyền thống đến xã hội hiện đại 36

4. Xã hội dân sự và tính tự trị 37

5. Tinh thần công cộng 38

Chương 5. Chuyển đổi từ cơ chế cũ sang cơ chế mới 40

1. Cải cách là thay đổi cấu trúc, không chỉ thay đổi khẩu hiệu 41

2. Khi kinh tế đổi, hệ thống nhân sự buộc phải đổi 42

3. Từ nhân cách phụ thuộc sang nhân cách tự chủ 43

4. Sự kháng cự của cơ chế cũ 43

5. Cải cách thể chế như bước ngoặt xã hội 44

Chương 6. Vai trò của chính phủ trong kinh tế thị trường 45

1. Thị trường và giới hạn của thị trường 46

2. Chính phủ và giới hạn của chính phủ 47

3. Cân bằng giữa động lực cạnh tranh và ổn định xã hội 48

4. Pháp luật, minh bạch và điều tiết 49

5. Khi nhà nước yếu đi, kinh tế không tự cứu được mình 49

Chương 7. Nguồn lực chính trị 51

1. Vì sao phát triển không chỉ là chuyện vốn và kỹ thuật 52

2. Thể chế, tổ chức và nhân sự như nguồn lực 53

3. Quyền lực yếu thì không khôi phục dễ dàng 54

4. Từ đặc quyền hành chính sang quyền lực xã hội và thị trường 54

5. Nguồn lực phi vật chất trong một quốc gia hiện đại 55

Chương 8. Tâm lý chính trị 57

1. Tâm lý và hành vi trong xã hội hiện đại 58

2. Khi vật chất tăng mà khoảng trống tinh thần cũng tăng 58

3. Cảm xúc, nhận thức và lựa chọn chính trị 59

4. Sự suy giảm niềm tin và tính mong manh của trật tự 60

5. Tâm lý quần chúng như nền sâu của ổn định 61

Chương 9. Hiện đại hóa văn hóa 62

1. Vì sao hiện đại hóa văn hóa quan trọng hơn ta tưởng 63

2. Văn hóa là tiền đề của quản lý hiện đại 64

3. Quản trị không thể vượt xa nền văn hóa 65

4. Truyền thống, bản sắc và thích ứng 66

5. Một quốc gia chỉ thật sự hiện đại khi văn hóa của nó hiện đại 67

Chương 10. Xã hội dân sự và quản trị nhà nước 68

1. Xã hội dân sự như vùng đệm của quốc gia 69

2. Tự trị xã hội và giới hạn của quyền lực công 70

3. Học giới, phương Tây và những khung phân tích mới 71

4. Từ quản lý sang quản trị 72

5. Chính trị và xã hội cùng chuyển động 73

PHẦN IV — PHÁP LUẬT, THỂ CHẾ VÀ ĐIỀU CHỈNH XÃ HỘI 74

Chương 11. Pháp luật như cấu trúc của trật tự 74

1. Hiến pháp, luật pháp và nền tảng chính trị 75

2. Xã hội của những quy định 76

3. Luật thành văn và quy tắc phi chính thức 77

4. Thượng tôn pháp luật như văn hóa 78

5. Khi luật không chỉ là mệnh lệnh mà là niềm tin 78

Chương 12. Điều chỉnh xã hội đa tầng 80

1. Nhà nước không phải lực điều chỉnh duy nhất 81

2. Thị trường như một tầng điều chỉnh 81

3. Cộng đồng, hội đoàn và dư luận 82

4. Tiêu chuẩn hóa con người 83

5. Từ quản trị cứng đến quản trị mềm 84

Chương 13. Kim tự tháp chính trị 85

1. Trung ương và địa phương 86

2. Quyền lực phân tầng và phối hợp 87

3. Chính trị cơ sở 88

4. Minh bạch và trách nhiệm 89

5. Tích lũy tiệm tiến như năng lực quốc gia 90

PHẦN V — XÃ HỘI HIỆN ĐẠI VÀ CÁC MÂU THUẪN NỘI TẠI 91

Chương 14. Mâu thuẫn giữa lý tưởng và hiện thực 91

1. Lý tưởng tự do, dân chủ, bình đẳng 92

2. Hiện thực bất bình đẳng, phân hóa, suy thoái tinh thần 93

3. Khi giá trị tạo ra sức mạnh rồi lại tạo ra sự phân rã 94

4. Tự do và bình đẳng như một cặp căng kéo 94

5. Mọi xã hội hiện đại đều có khả năng chống lại chính mình 95

Chương 15. Chủ nghĩa cá nhân và sự tan rã cộng đồng 97

1. Cá nhân hóa và sự đứt gãy xã hội 98

2. Gia đình, cộng đồng, tôn giáo suy yếu 98

3. Con người thành “tiểu vũ trụ” khép kín 99

4. Truyền thông, thị trường và thao túng 100

5. Xã hội mất lực hấp dẫn chung 101

Chương 16. Thương mại hóa mọi thứ 103

1. Khi mọi giá trị đều có thể bị quy về hàng hóa 103

2. Giáo dục, đạo đức và quan hệ xã hội dưới logic thị trường 104

3. Chính trị tiêu dùng và công dân khán giả 105

4. Xã hội thực dụng và chiều sâu nhân văn bị bào mòn 106

5. Phát triển vật chất không tự sinh ra tinh thần 107

Chương 17. Các lực lượng chính trị đan xen 108

1. Đảng phái 109

2. Nhóm lợi ích 110

3. Vận động hành lang 111

4. Tổ chức xã hội 112

5. Dân chủ đa nguyên và nguy cơ bị bẻ lái 113

Chương 18. Khủng hoảng tinh thần công cộng 115

1. Thế hệ mù mờ 116

2. Suy giảm hệ giá trị 117

3. Khủng hoảng tinh thần như nguy cơ chính trị 118

4. Xã hội giàu mà vẫn bất an 119

5. Khi văn bản luật không đủ cứu hệ thống 120

PHẦN VI — GIÁO DỤC, NHÂN TÀI VÀ TÁI SẢN XUẤT HỆ THỐNG 122

Chương 19. Giáo dục như vấn đề chính trị 122

1. Giáo dục không chỉ là chuyên môn 123

2. Giáo dục như chiến lược quốc gia 124

3. Quản lý giáo dục và chất lượng nhân tài 125

4. Giáo viên, trường học và nền móng hiện đại hóa 125

5. Xem nhẹ giáo dục là làm yếu tương lai quốc gia 126

Chương 20. Nhà máy nhân tài 128

1. Đại học, viện nghiên cứu và trung tâm chiến lược 129

2. Học thuật và hoạch định chính sách 130

3. Trường phái, cộng đồng trí tuệ và niềm đam mê chung 131

4. Không có nghiên cứu thì không có giảng dạy 132

5. Không có giảng dạy thì không có tái tạo tinh hoa 133

PHẦN VII — QUỐC GIA, THẾ GIỚI VÀ SỐ PHẬN PHÁT TRIỂN 134

Chương 22. Quyền quốc gia và lợi ích chiến lược 134

1. Quốc gia lớn và vị thế quốc tế 135

2. Phát triển quốc gia là ưu tiên chiến lược 136

3. Quyền quốc gia như khái niệm đối trọng 136

4. Đối ngoại không thể tách khỏi nội trị 137

Chương 23. Một xã hội có thể chống lại chính mình như thế nào 140

1. Tự do biến thành rời rạc 140

2. Dân chủ biến thành thao túng 141

3. Thị trường biến thành thương mại hóa mọi thứ 142

4. Giáo dục biến thành khoảng trống tinh thần 143

5. Phát triển biến thành mâu thuẫn tích tụ 144

KẾT SÁCH 145

1. Nhà nước không thể thiếu xã hội 147

2. Xã hội không thể thiếu giá trị 147

3. Giá trị không thể thiếu giáo dục 148

4. Giáo dục không thể thiếu chiến lược 149

5. Chính trị tối hậu là tổ chức tương lai 149

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 151